نمودار پارتو

نمودار پارتو یک ابزار کنترل کیفیت است که در کسب و کار، تحلیل بازار و دیگر حوزه‌ها کاربرد دارد. این نمودار به صاحبان کسب و کار کمک می‌کند تا با اعمال کمترین تغییرات در منابع و فرآیند تولید، بیشترین سود ممکن را به دست آورند. با استفاده کارا از منابع، یک بنگاه تولیدی می‌تواند در عین کنترل هزینه‌ها، سودش را افزایش دهد.

نمودار پارتو از اسم ویلفردو پارتو، اقتصاددان ایتالیایی، برگرفته شده است. در سده نوزدهم میلادی، پارتو به این نتیجه رسید که در هر کشوری، ۸۰ ٪ ثروت در مالکیت ۲۰ ٪ جمعیت قرار دارد. این مفهوم تحت عنوان "اصل پارتو" یا "قاعده ۸۰/۲۰" معروف شد.

در گذر زمان، مححقان متوجه صحت قاعده ۸۰/۲۰ در حوزه‌های دیگری هم شدند. مثلا تحلیل‌گران بازار معتقدند که ۸۰ ٪ شکایات واصله به یک بنگاه اقتصادی، از جانب ۲۰ ٪ مشتریان صورت می‌گیرد. یا مورد دیگر اینکه، به فرض اگر یک کالا ۱۰۰ مشکل داشته باشد، ۸۰ مورد از شکایات به ۲۰ مورد از مشکلات آن کالا مربوط می‌شود. به این ترتیب صاحب یک کسب و کار می‌تواند با بررسی شکایت‌ها و مرتب کردن آنها بر اساس میزان گوشزد شدن‌شان توسط مشتری‌ها، به مشکلات کلیدی کالا یا خدمات خود پی ببرد. به این ترتیب، او می‌تواند با مرتفع کردن تنها ۲۰ ٪ از مشکلات، ۸۰ ٪ درصد از نارضایتی‌های مشتریان بکاهد و پیشرفت هوشمندانه و چشم‌گیری داشته باشد.

اما آیا این قاعده همیشه برقرار است؟ اساسا ریشه آن را در کجا باید جستجو کرد؟ مسئله این است که بسیاری از پدیده‌های طبیعی یا حتی پدیده‌هایی که به دست انسان بوجود آمده‌اند، از الگوهای مشترکی پیروی می‌کنند. بعضی از پدیده‌ها ماهیت تکرارشونده دارند. حالا این تکرار یا در گستره زمان اتفاق افتاده است و یا در گستره مکان و چه بسا هر دو! به این ترتیب، به قول معروف، می‌توان آمار این پدیده‌ها را درآورد و با استفاده از ابزارهای علم آمار و احتمالات، قالب‌های مشخصی را برای پدیده‌ها کشف کرد. به عنوان مثال اگر شهرهای جهان را بر اساس جمعیت‌شان مرتب کنیم و آنها را بر اساس جمعیت‌شان از چپ به راست مرتب کنیم، به نموداری شبیه به نمودار زیر می‌رسیم.

این یک توزیع احتمالاتی است که بر اساس یک سری داده واقعی استخراج شده است و از آنجایی که شبیه به یک تابع نمایی (با توان منفی) است، می‌گویند که جمعیت شهرها از "قاعده نمایی" تبعیت می‌کند. اگر به نمودار دقت کنید، مشخص است که حدودا ۲۰ ٪ ابتدایی طول محور افقی، تقریبا ۸۰ ٪ مساحت زیر نمودار را تشکیل می‌دهد: چیزی شبیه به "اصل پارتو". می‌توان گفت ۸۰ ٪ جمعیت جهان در ۲۰ ٪ از شهرها زندگی می‌کنند.

قاعده نمایی در حوزه بعضی از پدیده‌های فیزیکی یا بیولوژیکی صادق است، مثل الگوی فعالیت‌های نورون‌های سیستم‌ عصبی، زلزله‌ها، بسامد تکرار واژه‌ها در یک نامه و ... .

به این ترتیب، می‌توان گفت که "اصل پارتو" یا "قاعده ۸۰/۲۰" حالت ساده‌شده‌ای از "قاعده نمایی" است. آیا شما در زندگی شخصی یا کاری خودتان با مسئله‌ای برخورد کرده‌اید که تابع "قاعده ۸۰/۲۰" باشد؟

در  مقاله بعدی، مبدع این نمودار  معرفی خواهد شد. علاوه بر این می‌توانید در مطلب یک روش ساده برای حل مسائل و مشکلات روزمره یک نمونه از کاربرد اصل پارتو را ببینید.